۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ – محققان دانشگاه سینسیناتی اعلام کردند که عضلات در حال کار در موش‌ها می‌توانند از طریق یک مسیر انتقال پیش‌تر ناشناخته، بدون نیاز به انسولین، گلوکز را از خون جذب کنند. این تیم تحقیقاتی، این مسیر را  mSGLTنامیده است.

لازم به ذکر است که این مطالعه بر روی عضلات جدا شده از موش انجام شده است، نه بر روی انسان. همچنین، پروتئین و ژن مسئول این فرآیند هنوز شناسایی نشده‌اند و در حال حاضر هیچ درمان مبتنی بر این یافته وجود ندارد.

اهمیت این کشف در این است که می‌تواند به توضیح پدیده‌ای کمک کند که پزشکان مدت‌هاست بدون درک کامل مکانیسم آن، به آن تکیه کرده‌اند: اینکه چرا ورزش باعث کاهش قند خون می‌شود، حتی در افرادی که بدن آن‌ها پاسخ ضعیفی به انسولین نشان می‌دهد. برای میلیون‌ها فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ یا پیش‌دیابت، فعالیت بدنی یکی از قابل‌اعتمادترین ابزارهای در دسترس برای کنترل قند خون است.

مسیر وابسته به سدیم و مستقل از انسولین

پس از صرف غذا، انسولین به سلول‌های عضلانی سیگنال می‌دهد تا انتقال‌دهنده‌ای به نام  GLUT4را به سطح سلول بیاورند؛ جایی که این انتقال‌دهنده، گلوکز را به داخل سلول می‌برد. عضلات می‌توانند از این طریق تا ۹۰ درصد گلوکزِ حاصل از یک وعده غذایی را جذب و ذخیره کنند. در دیابت نوع ۲، این سیگنال ضعیف می‌شود و در نتیجه گلوکز در خون تجمع می‌یابد.

اما عضلات در حال انقباض (در حال فعالیت) متفاوت عمل می‌کنند. عضلات در حال کار می‌توانند گلوکز را با سرعت‌هایی تا ۱۰۰ برابر بیشتر از حالت پس از غذا، بدون نیاز به انسولین جذب کنند، اما دانشمندان پیش از این نتوانسته بودند دلیل کامل این پدیده را توضیح دهند. تیم سینسیناتی دریافت که بخش عمده‌ای از این جذب، از طریق مسیری انجام می‌شود که از  GLUT4استفاده نمی‌کند.

این مسیر دارای ویژگی‌هایی مشابه  SGLT2است؛ یعنی همان انتقال‌دهنده گلوکز-سدیم در کلیه‌ها که داروهایی مانند امپاگلیفلوزین (با نام تجاری Jardiance) برای کاهش قند خون، آن را مسدود می‌کنند. آن داروها باعث می‌شوند کلیه‌ها مقداری گلوکز اضافی را از طریق ادرار دفع کنند. در مقابل، به نظر می‌رسد مسیر موجود در عضلات، گلوکز را به داخل بافت جذب می‌کند.

دکتر جودیت ای. هینی، استاد نوروبیولوژی و فیزیولوژی یکپارچه در دانشکده پزشکی دانشگاه سینسیناتی و از نویسندگان مسئول این مطالعه، گفت: «این مسیر ممکن است یک هدف دارویی برای کنترل قند خون فراهم کند.»

سرنخ‌هایی از اثر ورزش بر قند خون

محققان روشی را برای اندازه‌گیری جذب گلوکز بدون حضور انسولین ابداع کردند؛ آن‌ها از «شبیه‌سازهای گلوکز» استفاده کردند که انتقال‌دهنده‌های نوع  SGLTمی‌توانند آن‌ها را جابه‌جا کنند، اما  GLUT4قادر به انجام این کار نیست. آن‌ها عضلات جدا شده از موش را آزمایش کرده و با استفاده از تحریک الکتریکی، انقباض آن‌ها را مشابه ورزش شبیه‌سازی کردند.

در شرایط بدون انسولین، عضلات در حال انقباض، مقدار قابل توجهی گلوکز را از طریق مسیر غیر GLUT4، جذب کردند. این تیم با همکاری متخصصان دانشکده پزشکی ایخان در مونت ساینای، به رهبری دکتر جولیو لاندرو، تکنیک اندازه‌گیری جدیدی را بر پایه یک آنالیز شیمیایی حساس به نام «طیف‌سنجی جرمی پلاسمای جفت‌شده القایی» توسعه دادند. دکتر لاندرو معتقد است این روش می‌تواند برای مطالعۀ سایر فرآیندهای بیولوژیکی نیز مفید باشد.

این یافته می‌تواند به توضیح یک مشاهده قدیمی در علوم ورزشی کمک کند. سطح انسولین معمولاً در طول فعالیت‌های مداوم کاهش می‌یابد، با این حال عضلات در حال کار همچنان به جذب گلوکز ادامه می‌دهند؛ الگویی که با وجود یک مسیر مستقل از انسولین، کاملاً سازگار است.

دکتر ناتالی جی. نورمن، نویسنده اول این مقاله که این تحقیق را در دوران دانشجویی در دانشگاه سینسیناتی انجام داده و اکنون پژوهشگر فوق دکترا در موسسه کارولینسکا در استکهلم است، گفت: یک درمان با هدف قرار دادن جذب گلوکز در عضلات می‌تواند به اندازۀ مهارکننده‌های SGLT2تأثیرگذار باشد. البته او تأکید کرد که این یک «امیدواری» است و نه یک «یافتۀ قطعی»؛ زیرا هنوز هیچ دارویی برای این مسیر طراحی یا آزمایش نشده است.

شواهد اولیه آزمایشگاهی و شکاف‌های کلیدی

این یک مطالعه آزمایشگاهی بر روی عضلات جدا شده از موش بود که در مجله علمی  Communications Biologyمنتشر شده است. این تحقیق نشان داد که عضلات در حال انقباض از طریق یک مسیر وابسته به سدیم، بدون وابستگی به انسولین یا GLUT4، گلوکز را جذب می‌کنند. با این حال، این مطالعه ثابت نکرده است که این مسیر در انسان نیز به همین شکل عمل می‌کند یا هدف قرار دادن آن باعث بهبود قند خون می‌شود.

تعداد موش‌ها در خلاصۀ ارائه شده گزارش نشده است. همچنین پروتئین و ژن دقیق پشت این مسیر (mSGLT) ناشناخته باقی مانده و جزئیات مربوط به تأمین مالی نیز ذکر نشده است. علاوه بر این، مدل عضلات جدا شده در ظرف آزمایشگاهی، فاقد جریان خون، هورمون‌ها و سیگنال‌های عصبی یک بدن زنده است. بسیاری از اهداف امیدوارکننده که در بافت موش یافت می‌شوند، هرگز به داروهای قابل استفاده تبدیل نمی‌شوند و هر دارویی برای بررسی ایمنی و اثربخشی به سال‌ها آزمایش نیاز دارد.

نکات کاربردی برای افراد مبتلا به دیابت

طبق اعلام CDC، در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۰.۱ میلیون نفر در ایالات متحده به دیابت مبتلا بوده‌اند و حدود ۱۱۵.۲ میلیون بزرگسال نیز در مرحله پیش‌دیابت قرار دارند.

این مطالعه روند درمان‌های فعلی را تغییر نمی‌دهد. افراد مبتلا به دیابت باید طبق دستور پزشک داروهای خود را مصرف کنند و نباید به تنهایی در مصرف یا دوز آن‌ها تغییر ایجاد کنند. بزرگسالانی که هرگز غربالگری نشده‌اند، می‌توانند درباره تست خون  A1Cسوال کنند، زیرا بسیاری از افراد از وجود دیابت یا پیش‌دیابت خود بی‌خبر هستند.

با این حال، این تحقیق تأییدی است بر اینکه چرا فعالیت بدنی بخش اصلی مراقبت از دیابت است. انقباض عضلانی حتی زمانی که انسولین عملکرد ضعیفی دارد، به پاکسازی گلوکز کمک می‌کند؛ بنابراین فعالیت منظم مانند پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری یا تمرینات قدرتی، بخش استاندارد توصیه‌های پزشکی است.

افرادی که از انسولین یا برخی داروهای خاص (مانند سولفونیل‌اوره) استفاده می‌کنند، ممکن است در حین یا بعد از ورزش دچار افت قند خون شوند. چک کردن قند خون قبل و بعد از فعالیت و همراه داشتن منبع قند با اثر سریع می‌تواند کمک‌کننده باشد. لرزش، تعریق، گیجی یا تپش قلب در حین ورزش، نشانه‌های توقف فعالیت و درمان افت قند هستند؛ همچنین غش کردن یا تشنج نیاز به مراقبت اورژانسی دارد.

در نهایت، شناسایی مولکول‌های پشت مسیر  mSGLTمرحله بعدی تحقیقات است. در تحقیقات آتی بررسی خواهد شد که آیا این مسیر در عضلات انسان نیز تأیید می‌شود و آیا می‌تواند به یک هدف دارویی تبدیل شود یا خیر.

منبع:

https://www.medicaldaily.com/muscle-glucose-uptake-without-insulin-msglt-mice-481544